Relaks po pracy

Pies w każdej pracy zaangażowany jest nie tylko fizycznie, lecz i psychicznie, gdyż pracują zarówno jego mięśnie, jak i cały układ nerwowy, wraz z narządami zmysłów. Czynność mięśni szkieletowych zależy od roli, jaką pełni układ nerwowy. W regulacji tych czynności, w organizowaniu funkcji mięśni biorą udział ośrodki; w rdzeniu kręgowym, podkorowe oraz znajdujące się w korze mózgowej. Im praca psa jest bardziej skomplikowana, wymagająca precyzyjniejszych ruchów, tym więcej elementów nerwowych bierze W niej udział. Po dłuższej pracy Organizm męczy się. Zmęczenie pracujących mięśni, czyli stan ich obniżonej zdolności do reagowania na podniety i wykonywania pracy, związane jest z nagromadzeniem się w nich zbędnych produktów przemiany materii. Początkowo jednak objawy zmęczenia związane są nie tyle z nagromadzeniem tych produktów, ile z przekazywaniem stanu pobudzenia z nerwów na mięśnie. Szybkość występowania zmęczenia zależy głównie od tempa wykonywanej pracy, od ukrwienia i związanego z tym dopływu tlenu do mięśni oraz od temperatury otoczenia. Im lepiej mięśnie są ukrwione i natlenowane, tym później ulegają zmęczeniu. Obniżenie temperatury otoczenia przyspiesza zmęczenie, co należy brać pod uwagę szczególnie wtedy, gdy pies pracuje w wodzie (w ratownictwie wodnym), która będąc środowiskiem dobrze przewodzącym ciepło powoduje, że organizm zwierzęcia traci dużo ciepła. Wskutek tego zmniejsza się kurczliwość mięśni i przedłuża czas ich skurczu.

Podłoże porośnięte roślinnością

W jednym wypadku ułatwia pracę psu, w innym utrudnia. Niewysoka trawa sprzyja utrzymywaniu się zapachu na śladzie i ułatwia psu pracę. Zbyt gęsta i wysoka roślinność uprawna, a także gęsta wiklina (krzewy) utrudniają mu poruszanie się; w takich warunkach szybko pies się męczy. Poza tym wśród upraw potowych spotyka się rośliny o silnym odurzającym zapachu (np. kwitnący łubin), który ujem nie wpływa na powonieniowy zmysł orientacji. Ruch pieszy i komunikacyjny zawsze utrudnia ją szkolenie psa, ponieważ w tych warunkach różnego rodzaju dodatkowe bodźce rozpraszają jego uwagę. Do takich warunków należy stopniowo przyzwyczajać psa. Duża, byle nie nadmierna wilgotność powie trza i podłoża sprzyja długiemu utrzymywaniu się zapachowego śladu, co oczywiście ułatwia psu pracę węchową. Ulewny deszcz zmywa ze śladu substancje zapachowe. Obecność odciśniętych śladów obuwia ułatwia pracę węchową. Odwrotnie jest natomiast, gdy śnieg zasypuje ślad i jest głęboki; na zlodowaciałym śniegu woń ludzka słabo się utrzymuje. Najbardziej sprzyjającą porą roku dla amatorskiej tresury psów są miesiące wiosenne (kwiecień, maj, czerwiec) i jesienne (wrzesień, październik, listo pad).

Na pracę szkolonego psa duży wpływ wywiera wiatr

Gdy wieje silny wsteczny wiatr Sygnały dźwiękowe są słabiej słyszalne. Kierunek i siła wiatru w większym stopniu wpływa na pracę psa węszącego zapachowe ślady. Czas utrzymania się zapachu na śladzie pozostaje w stopniu odwrotnie proporcjonalnym do siły wiatru, jeżeli jest silny, zapachy szybko ulatniają się ze śladu. Boczny wiatr w stosunku do kierunku ścieżki śladu znosi zapachy na boki, co powoduje, że pies schodzi z właściwej drogi. Wsteczny wiatr skłania psa do niedokładnego węszenia – górnym wiatrem. Dodatnim czynnikiem w pracy na śladach jest wiatr umiarkowany lub wiejący od tyłu do kierunku ścieżki śladu. Pies wtedy nie zbacza z właściwego kierunku i węszy przy samej ziemi. Rodzaj podłoża ma istotne znaczenie, zwłaszcza w początkowym okresie przygotowywania psa do pracy węchowej. Zapach śladu długo utrzymuje się na Wilgotnej spulchnionej ziemi; gliniastej lub torfiastej, na łąkach, w lesie oraz na śniegu. Podłoże kamieniste, suche piaskowe błotniste, oraz zalane wodą nie sprzyja utrzymywaniu się zapachowego śladu i utrudnia psu pracę. Dobre podłoże dla psa w początkowej tresurze na śladzie stanowi łąka z niską trawą pokryta rosą. Nieodpowiednim podłożem jest droga pokryta pyłem. Kierowanie psem i jego pracą utrudnia także teren nierówny, pofałdowany.

Wpływ warunków otoczenia

Tresurę psa prowadzi się w różnych warunkach; niektóre z nich ułatwiają pracę, inne utrudniają. Bardzo ważną sprawą jest wybranie właściwej pory dnia. Należy zwracać uwagę na sprzyjającą temperaturę powietrza, siłę i kierunek wiatru, charakter podłoża, okoliczności towarzyszące ćwiczeniom i stan pogody. Najlepszą porą dnia do ćwiczeń jest wczesny ranek. Po nocnym odpoczynku pies przystępuje do pracy z nowymi siłami. Rankiem ilość bodźców odwracających jego uwagę jest stosunkowo niewielka. Świeżość powietrza ma również znaczenie, dlatego w okresie upałów ćwiczenia można prowadzić w godzinach wieczornych. Wysoka i niska temperatura powietrza ma duży wpływ na organizm psa. Upał oddziałuje bardziej ujemnie niż zimno (jeżeli nie ma silnych wiatrów). Dlatego tresurę jest najlepiej prowadzić latem w temperaturze do 20°, a zimą, gdy nie spada ona poniżej -10°. Zaprawianie psa do wysokich (30°) i niskich (-25°) temperatur powinno się odbywać stopniowo; w okresie doskonalenia jego umiejętności.

Wyrabianie odruchów u psa

O wyrabiania u psa niektórych odruchów potrzebny jest przewodnikowi pomocnik, pełniący rolę pozoranta, człowiek zupełnie obcy dla zwierzęcia. Pomocnik odgrywa szczególnie ważną rolę w wyrabianiu u psa specjalnych nawyków, wymaganych od psa służbowego, jak: zatrzymywanie „przestępcy”, rozpoznawanie go po zapachu rzeczy osobistej, przeszukiwanie niepopieszczenia, terenu itd. Pozorant jest dla psa również źródłem złożonych bodźców warunkowych, gdyż oddziałuje nań swoim indywidualnym zapachem. Wyglądem zewnętrznym i zachowaniem się. Od prawidłowo wykonanych przez nie go czynności zależą efekty ćwiczeń z psem. Toteż na pozoranta należy dobierać osobę nie tylko sprawną fizycznie i odważną, ale także postępującą zgodnie z instrukcjami postawionymi przez przewodnika, który za w czasu powinien ułożyć „plan lekcji”, zapoznać pomocnika z konkretnymi zadaniami i ich kolejnością oraz ze znakami porozumiewawczymi, umożliwiającymi kierowanie pracą pozoranta na odległość.

Wychowawca od początku kontaktów ze swoim psem

Powinien postępować konsekwentnie, aby potem, w trakcie szkolenia nie być zmuszonym do zmiany swego zachowania, bo jednym ź głównych warunków prawidłowego odbierania złożonych bodźców warunkowych przez psa jest właściwy stosunek do wychowywanego zwierzęcia. Pies bardzo subtelnie reaguje zarówno na pieszczoty, jak i na szorstkość. Aby móc we właściwy sposób wpływać na psa, w celu wyrobienia u niego wymaganych odruchów i nawyków, trzeba naturę zwierzęcia poznać, a swoje postępowanie umieć ocenić. Przewodnik nie powinien nigdy przejawiać zdenerwowania wobec psa. Musi być opanowany, cierpliwy, stanowczy, a jednocześnie wymagający za równo w stosunku do psa, jak i do siebie. Trzeba znać możliwości organizmu psa, poznać fizjologiczne podstawy szkolenia, prawa rządzące psychiką zwierzęcia. Bez tych znajomości trudno jest zrozumieć postępowanie wychowanka i popełniane przez siebie błędy w szkolenie Praktyczne nawyki u opiekuna pełniącego jednocześnie rolę tresera formują się w czasie pracy wychowawczej nad zwierzęciem, po wyrobieniu u psa pierwszych wymaganych odruchów warunkowych.

Oddziaływanie przewodnika i pozoranta na psa

Opiekun pełniący rolę tresera oddziałuje na psa swym indywidualnym zapachem, wydawanymi rozkazami, barwą, siłą i tonacją głosu, kształtem i pozycją figury, mimiką twarzy, ubiorem oraz ruchami rąk i tempem kroku. Schematycznie pokazano to na rycinie 11. Wszystkie te bodźce płynące od człowieka w różnych połączeniach są dla psa kompleksowymi bodźcami (Sygnałami) warunkowymi do wykonywania określonych czynności. Siła oddziaływania tych Sygnałów w różnych połączeniach wzmacniana jest odruchami obronnymi, pokarmowymi i orientacyjnymi. Trzeba to brać pod uwagę już w okresie wychowania szczenięcia, które poznając swego pana, zaprzyjaźniając się z nim, przyzwyczaja się do jego zachowania, mimiki, ruchów rąk, barwy głosu itd. Bodźce te oddziałują nań już od wczesnej młodości.

W szkoleniu psa śledczego

Zwraca się uwagę na współdziałanie u niego analizatorów węchowego i wzrokowego, gdy idzie po śladzie z widocznymi odciskami obuwia. Jeśli pies systematycznie będzie ćwiczony w takich warunkach, wyrobi się u niego nawyk szukania jednocześnie węchem i wzrokiem. Pies z tym nawykiem źle potem, pracuje na śladzie zapachowym bez widocznych odcisków, a nawet może być zupełnie niezdolny do takiej pracy. Najlepszym sposobem nauczania psa węszenia ludzkiego śladu zapachowego jest uprzednie wyrobienie u niego odruchów obronnych na badźce za pachowe. Po utrwaleniu nieufności do obcych osób, ćwiczy się z nim zatrzymywanie uciekającego pozoranta, a potem szukanie tegoż pozoranta po śladach, ukrytego przed wzrokiem psa. Ćwiczenia takie są oczywiście zbyteczne, jeśli mamy zamiar wyszkolić psa do wykrywania uszkodzeń rurociągów gazowych i przewodów roponośnych. W tym wypadku konieczne są ćwiczenia polegające przede wszystkim na zwiększeniu czułości psiego nosa na zapach wydobywającego się z ziemi gazu lub ropy .naftowej.

Swoisty zapach potu

Uwarunkowany jest głównie zawartością lotnych kwasów tłuszczowych, a zwłaszcza kwasu mastowego, i mocznika (podobnie jak mocz), poza tym zależy od spożywanych pokarmów i przyjmowanych leków. Wiadomo na przykład, że niektóre olejki eteryczne w spożywanych produktach roślinnych wydalane są z organizmu przez gruczoły potowe. Spróbujmy zjeść jeden „ząbek” czosnku, a rezultat zapachowy będzie wyczuwalny przez inne osoby nader wyraźnie. Na indywidualny zapach człowieka wpływa nie tylko pot i wydzielina gruczołów łojowych wraz ze złuszczo- nym naskórkiem, które decydują o „kompozycji” zapachowej ciała, ale także swoista woń surowców użytych do wyrobu odzieży, środków kosmetycznych, tytoniu itd. Prócz tego człowiek jest nosicielem zapachów pochodzących z otoczenia, w jakim przebywa (np. zapach mieszkania, zakładu pracy, środków komunikacyjnych, zwłaszcza samochodów itp.). Tak więc na ogólną woń człowieka składa się wiele różnorodnych zapachów tworzących razem swoistą i niepowtarzalną kompozycję, w której najtrwalszy jest indywidualny zapach ciała. Człowiek będący w ruchu rozsiewa aromatyczne cząsteczki, które składają się na jego zapachowy ślad. Do zapachów pozostawionych na podłożu przyłącza się nie tylko woń jego obuwia, ale i inne, postronne zapachy, zależnie od rodzaju podłoża: na przykład zapach ziemi, zgniecionych roślin i owadów, woń jezdni z po zostawionymi na niej śladami pojazdów itd. Odszukanie obcego człowieka lub jego rzeczy nie jest łatwym zadaniem dla psa nawet dobrze wyszkolonego, musi on bowiem umieć odróżnić spośród mnóstwa różnych zapachów indywidualną woń konkretnej osoby, pozostawioną przez nią na swojej drodze i stanowiącą nie gorszy „dowód osobisty” niż linie papilarne na odciskach palców. Dlatego w szkoleniu psa do pracy węchowej bodziec zapachowy (warunkowy) musi być zawsze wzmacniany przez bodziec pokarmowy stosowany (jako bezwarunkowy) po wykonaniu zadania. Przyczyną z tej pracy psa na śladzie może być nieumiejętne postępowanie opiekuna, jeśli na przykład wydaje zbyteczne rozkazy, stosuje zbyt silne szarpnięcia smyczą.

Substancje wonne

Pobudzające receptory węchowe, występują w olbrzymiej skali wartości zapachowej, ale w tresurze psów istotną rolę odgrywają te, które składają się na zapachy stanowiące bodziec warunkowy. Czułość powonienia psa jest największa w stosunku do zapachów pochodzenia zwierzęcego, a do takich zalicza się i woń człowieka, która odgrywa bardzo ważną rolę w pracy śledczej. Każdego człowieka cechuje indywidualny zapach. Zastanówmy się z kolei – jakimi substancjami uwarunkowany jest swoisty, złozony zapach. Otóż składają się nań zapach potu, łoju skórnego i złuszczonego naskórka. Stwierdzono, że człowiek wydala z orga nizmu około 500-800 ml potu na dobę. Mniej lub bardziej intensywne wydalanie potu zależy od fizjologicznego i psychicznego stanu organizmu. Nasilenie wyda lania potu następuje nie tylko wskutek zwiększonego wysiłku fizycznego i wysokiej temperatury powietrza, ałe także u osób znajdujących się w stanie podniecenia psychicznego lub napięcia umysłowego. Przyczyną obfitego wystąpienia potu może być także silny ból lub lęk. Nadmierne pocenie się występuje w okresie dojrzewania płciowego, poza tym u kobiet ciężarnych, a także u osób nerwowych, nie mówiąc już o cierpiących na gruźlicę czy na choroby gorączkowe i inne zaburzenia w Organizmie, jak np. niedocukrzenie krwi czy niedoczynność tarczycy. Ale i zdrowy człowiek może w temperaturze 28* wydalać z siebie w ciągu doby znaczną ilość potu – około 2,5 I, a podczas intensywnej pracy w wysokiej temperaturze (np. u hutników) ilość ta wzrasta nawet do 12 1 na dobę. Od wielkości i szybkości wydalania zalezy skład potu, w większym jednak stopniu wpływa na to sposób odżywiania (rodzaje spo zywanych pokarmów), intensywność przemiany materii i praca nerek. Pot człowieka poza wodą (98 -99%) zawiera drobne ilości różnych związków organicznych i nieorganicznych, między innymi mocznik, kwas moczowy, kwasy tłuszczowe, cholesterol, aminokwasy oraz sole mineralne