Zakończenia ruchowe w mięśniach szkieletowych

Zakończenia ruchowe w mięśniach szkieletowych noszą nazwę płytek ruchowych, w których powstaje potencjał czynnościowy „przekazywany” komórkom mięśniowym i powodujący ich kurczenie się. Wreszcie do gruczołów dochodzą zakończenia gruczołowe, które przekazują impulsy do komórek gruczołowych, pobudzając je do czynności wydzielniczej. Trzeba tu jednak podkreślić, ze do hamowania czynności komórek służą oddzielne zakończenia nerwowe. Z tych wywodów nie wynika wcale, że. receptorami są tylko zakończenia nerwowe czuciowe. Do receptorów należą wszystkie wyspecjalizowane narządy odbiorcze organizmu zwierzęcego, które reagują na określone czynniki (bodźce) fizyczne lub chemiczne (odmienne dla poszczególnych rodzajów receptorów) pobudzeniem, przekazywanym w postaci impulsów do ośrodków nerwowych za pośrednictwem włókien dośrodkowych. Zadaniem receptorów jest informowanie wyższych hierarchicznie ośrodków nerwowych o tym, co się dzieje w otaczającym zwierzę świecie, oraz Sygnalizowanie wewnętrznych stanów Organizmu i w ten sposób ułatwianie kontroli jego czynności. Receptor przekształca niejako energię działającej podniety ze świata zewnętrznego w energię pobudzenia, która w postaci impulsu nerwowego zostaje przekazana przez włókna do ośrodka nerwowego.

Aksonyw komórek nerwowych ruchowych i czuciowych

Gdybyśmy powiększyli kadłub neuronu z tak długim aksonem do wielkości piłki tenisowej. wtedy odchodzący od niego akson miałby w przy bliższemu grubość 1,5 cm, a długość półtora kilometra Aksony komórek czuciowych i ruchowych układają się w równoległe wiązki zwane nerwami, które niczym magistrale telefoniczne łączą ośrodkowy układ nerwowy z narządami zmysłów (receptorami), jak również z narządami wykonawczymi. Nerwy więc łączą nadawcę i odbiorcę informacji. Trzeba tu jednak podkreślić, że układ nerwowy posługuje się wyłącznie zasadą „ruchu” jednokierunkowego wzdłuż. Zakończenia nerwowa ruchów« w tkano« mięśniowej szkaletowaj magistrali. To znaczy, ze droga informacji i droga wiodąca „rozkaz” do wykonania są równoległymi, ale odrębnymi trasami, gdyż bodźce są przewodzone tylko w jednym kierunku. Końcowe odcinki aksonów, obsługujące tkanki i narządy, nazywane są zakończeniami nerwowy- m i; znajdą się one niekiedy w znacznym oddaleniu od ciała neuronu, co zresztą wynika z ich długości. Jedne z nich (czuciowe) są niczym innym jak receptorami odbierającymi podniety z obwodu ciała, z tkanek nabłonkowej, łącznej i mięśniowej, i przekazującymi je w kierunku ciała neuronów czuciowych. Inne zakończenia dochodzą do tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej (tzw. szkieletowej) oraz sercowej i gładkiej, a zatem obsługują narządy wykonawcze – komórki mięśniowe, które właśnie nazywamy efektorami.

Synapsy w neuronach

Między neuronami istnieje wiele różnych pod względem typu synaps Do jednej komórki ruchowej, wysyłającej akson do tkanki mięśniowej szkieletowej, może dochodzić około tysiąc zakończeń nerwowych, które z kadłubem .tej komórki lub z jej dendrytami tworzą tyleż samo synaps. Dzięki takim połączeniom każda komórka nerwowa ma kontakt z wieloma innymi komórkami, tworzy się więc skomplikowana sieć łącznościowa. obejmująca swymi długimi wypustkami niemal wszystkie narządy Organizmu. Sieć ta zapewnia przewodzenie podniet z każdej i do każdej części ciała zwierzęcia. Neurony wykazują dużą rozmaitość wielkości i kształtu. Rozróżniamy np. komorki nerwowe jedno dwu i wiełobiegunowe, gwiaździste, wrzecionowate itd. Neurony podobnie zbudowane i spełniające jednakową funkcję tworzą skupienia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego i w zwojach nerwowych. Skupienia le noszą nazwę jąder (ośrodków) nerwowych. Wymiary ciała komórki wynoszą zwykle od kilku do kilkudziesięciu mikrometrów.

Najpospolitsze są komórki mające po jednym aksonie i po 2-8 dendrytów

Można zatem powiedzieć, że krótkie rozgałęzione wypustki neuronu ruchowego dendryty – niczym zespól anten stanowią jej część odbiorczą, Sygnalizując kadłubowi komórki nerwowej wiadomość, która z kolei za pośrednictwem długiej wypustki – aksonu – zostaje przekazana dalej, następnym neuronom lub narządowi wykonawczemu – gruczołowi czy mięśniowi. Stany pobudzenia (impulsy) są oczywiście przewodzone wzdłuż wszystkich rozgałęzień wypustki nerwowej. Ciała komórek nerwowych znajdują się tylko w ściśle określonych częściach tkanki nerwowej w istocie szarej mózgowia i rdzenia kręgowego oraz w zwojach nerwowych. Te ostatnie są miejscem skupienia neuronów o podobnym kształcie i funkcji występującego w przebiegu nerwów w postaci zgrubienia, poza obrębem układu ośrodkowego. Miejsce transmisyjnego styku między jedną a drugą komórką nerwową oraz między nią a inną komórką pobudliwą – receptorową, mięśniową; gruczołową nazywa się synapsą.

Neuron

Otóż neuron, którego podstawowym zadaniem jest wytwarzanie impulsów nerwowych i przekazywanie ich do miejsca przeznaczenia, składa się między innymi z ciała komórki nerwowej, zawierającej jądro, i jej wypustek. Wypustki te, są w zasadzie dwojakiego rodzaju, jeśli oczywiście będziemy je rozpatrywać z punktu widzenia czynnościowego. Jedne z nich – dendryty – przewodzą podniety w kierunku ciała neuronu i zależnie od rodzaju komórki nerwowej może ich być w komórce od jednej do kilku. Natomiast prze wodzeniem podniety w odwrotnym kierunku – od ciała neuronu zajmuje się tylko jedna wypustka komórki nerwowej, nazywana aksonem albo neurytem lub włóknem nerwowym czy wypustką osiową. Na przykład długość dendrytów pewnych komórek nerwowych czuciowych jest taka sama jak aksonu. A więc jedne od drugich różnią się kierunkiem przewodzenia podniet. W organizmie o wiele więcej jednak znajduje się komórek, których włókno osiowe jest znacznie dłuższe od dendrytów i mniej rozgałęzione.

Pobudliwością komórki nerwowej

Pobudliwością komórki nerwowej (lub jej elementów) nazywa się zdolność przechodzenia ze stanu Względnego spoczynku w stan aktywności fizjologicznej pod wpływem właściwych bodźców fizycznych lub chemicznych, z których pierwsze pochodzą z zewnątrz, a drugie z wewnątrz Organizmu (hormony). Dopóki komórka nerwowa nie zostanie podrażniona przez bodziec, odbywają się w niej tylko procesy metaboliczne (przemiany materii), to jest pobieranie i przyswajanie tlenu, a dzięki temu również substancji odżywczych, oraz Wydalanie pewnych produktów przemiany materii. Pod wpływem bodźców neurony wchodzą w stan aktywności: zachodzi w nich szereg reakcji chemicznych, pojawiają się zjawiska bioelektryczne itp. Zachodzące w aktywnej komórce przemiany składają się na impuls nerwowy przewodzony wzdłuż włókna nerwowego. Następujące po sobie serie impulsów składają się na Sygnały rozprzestrzeniające się w układzie nerwowym. Upraszczając zagadnienie można powiedzieć, że te Sygnały (informacje) płyną wzdłuż nerwów niczym po przewodach telefonicznych; mogą one rozchodzić się po licznych rozgałęzieniach układu nerwowego, a za ich pośrednictwem – po całym Organizmie, uaktywniając coraz to nowe neuryty. Dzięki temu tkanka nerwowa może pełnić funkcje Organizacyjne – przyjmować, przewodzić, przekształcać oraz przekazywać podniety zewnętrzne (spoza Organizmu) i wewnętrzne (płynące z narządów wewnętrznych) – słowem kierować życiem organizmu. Nie będziemy tu zajmowali się szczegółową budową komórki nerwowej, lecz zatrzymamy się nad tymi jej elementami, których bardzo uproszczony opis pozwoli lepiej zrozumieć działanie całego układu nerwowego.

Nerwy obwodowe

Nerwy obwodowe, odchodzące od rdzenia kręgowego i mózgowia, czyli te, które znajdują się na obwodzie układu ośrodkowego, tworzą sieć łączącą na rządy odbierające przyjmujące podniety (receptory), z narządami wykonawczymi, czyli efektorami. Do narządów tych jeszcze powrócimy.
Chcąc prześledzić fizjologiczny wpływ układu nerwowego na zachowanie się psa i roli, jaką w tym odgrywają rdzeń kręgowy, mózgowie i nerwy obwodowe, musimy z grubsza zaznajomić się z komórką nerwową, czyli neuronem, która jest przecież podstawową jednostką morfologiczną i fizjologiczną tkanki nerwowej i w ogóle całego układu nerwowego. Z komórek tych składa się tkanka nerwowa, ale ta nie układa się na podobieństwo na przykład tkanki mięśniowej czy kostnej tylko w ściśle określonych miejscach (narządach), lecz rozprzestrzenia się w całym organizmie, unerwiając wszystkie inne tkanki i narządy. Swoistymi cechami tkanki nerwowej, którymi różni się ona od wszystkich innych tkanek organizmu, są pobudliwość i przewodnictwo składających się na nią neuronów.

Wegetatywny układ nerwowy

Składa się z dwóch części: układów współczulnego i przywspółczulnego, których funkcje są antagonistyczne (przeciwstawne) względem siebie, bo na przykład wzmożenie aktywności któregoś z narządów wewnętrznych (np. przyspieszenie akcji serca) zawdzięczamy ośrodkom układu współczulnego, natomiast osłabienie aktywności jest wynikiem działania ośrodków układu przywspółczulnego. Układ nerwowy wegetatywny i ośrodkowy umożliwiają przystosowanie organizmu do takiego rodzaju aktywności, jakiej wymaga od niego aktualna sytuacja. Gdy na przykład w czasie szybkiego biegu potrzebna jest mobilizacja sił, wówczas wzmaga się praca układów krą żenią i oddychania, umożliwiająca między innymi utrzymanie na odpowiednim poziomie dłużej trwającego wysiłku. Aktywność układu Wegetatywnego jest również powiązana z przeżywaniem silniejszych wrażeń emocjonalnych, chociaż powstawanie nastroju emocjonalnego i przebieg ruchów ekspresyjnych uzależnione są od ośrodków nerwowych znajdujących się w mózgowiu.

Jako całość, układ nerwowy kręgowców, przyjęto dzielić na ośrodkowy i obwodowy

Pierwszy składa się (w dużym uproszczeniu) z mózgowia (mózg i móżdżek łącznie), rdzenia przedłużonego i rdzenia kręgowego. Drugi, znajdujący się na obwodzie ciała, tworzy nerwy odchodzące od rdzenia kręgowego i mózgowia, zwoje obwodowe i zakończenia nerwowe. Ze względów funkcjonalnych układ nerwowy można podzielić na somatyczny i wegetatywny (autonomiczny). Pierwszy utrzymuje łączność organizmu z otaczającym go światem, odbiera bodźce i reaguje na nie oraz kieruje czynnościami narządów (poruszanych pracą mięśni poprzecznie prążkowanych), których funkcjonowanie zależy od woli zwierzęcia. Natomiast wegetatywny układ nerwowy zawiaduje czynnościami narządów wewnętrznych, funkcjonujących bez udziału woli, jak gdyby korzystały z autonomii (stąd nazwa – autonomiczny). Jest to zespół skupisk komórek nerwowych, pełniących rolę „stacji przekaźnikowych”, których zadanie sprowadza się do przekazywania impulsów nerwowych z ośrodkowego układu nerwowego do narządów wewnętrznych (np. serce, płuca, przewód pokarmowy). Układ wegetatywny powiązany jest z układem ośrodkowym drogami (szlakami) nerwowymi wychodzącymi albo z mózgowia, albo z rdzenia kręgowego. Czynności układu somatycznego i wegetatywnego są z sobą powiązane i wzajemnie się uzupełniają, a ich regulacja zależy wyłącznie od kory mózgowej.

Fizjologiczne podstawy szkolenia psów

Rola układu nerwowego w organizmie. Zanim przejdziemy do części praktycznej niniejszej książki, traktującej o technice szkolenia psów, musimy zaznajomić się z rolą, jaką pełni w organizmie zwierzęcia układ nerwowy, od niego bowiem zależy w głównej mierze zachowanie się psa; a od znajomości funkcjonowania tego układu i połączenia teorii z praktyką osiągane wyniki w tresurze. Układ nerwowy pełni rolę nadrzędną w stosunku do całego organizmu, jest bowiem czynnikiem kierującym wszystkimi jego funkcjami, a współdziałając z układem dokrewnym (gruczoły wydzielania wewnętrznego, produkujące hormony) reguluje czynności wszystkich układów i narządów. Poza tym za pośrednictwem narządów odbiorczych (receptorów) rozmieszczonych na obwodzie ciała (narządy zmysłów), odbierających podniety (bodźce) z zewnątrz pełni on funkcję łącznika między Organizmem zwierzęcia a otaczającym je światem. A zatem wszystkie czynności Organizmu uzależnione są bezpośrednio lub pośrednio od układu nerwowego. Działanie bezpośrednie wypływa z czynności komórek i zakończeń nerwowych, a pośrednie – ze współudziału narządów zmysłów oraz układu hormonalnego, który jest jednak podporządkowany regulacji nerwowej. Współdziałanie układu nerwowego z hormonalnym polega na tym, że podniety nerwowe wpływają pobudzająco lub hamująco na wytwarzanie hormonów, natomiast hormony warunkują chemiczną koordynację, która stanowi uzupełnienie koordynacji sprawowanej przez układ nerwowy.